Email ile takip et.

1 Nisan 2013 Pazartesi

Dünden Bugüne Katılımcı İnternet Sözlükleri

Bugün Türkiye'de bulunan, başını Ekşi Sözlük'ün çektiği yüzlerce katılımcı internet sözlüğü var. Bu sözlükler neredeyse bir milyona yakın insana ve milyonlarca tanıma ev sahipliği yapmakta. Siyasi tartışmalar, salt bilgiler, karşıt görüşler, hayat tecrübeleri ve daha birçok çeşitte yazı kendisine bu sözlüklerde yer bulmakta. Bu noktada insanın aklına "bu sözlük furyası nereden geliyor?" gibi bir soru gelmekte. Yabancı menşeli midir? Ne zaman ve nasıl başlamıştır? Ben de buradan yola çıkarak katılımcı internet sözlüklerinin tarihini inceleyeceğim.
ekşi sözlük

Katılımcı internet sözlüklerinin öncüsü, Türkiye'de bu furyanın öncüsü olarak yaygın şekilde tanınan Ekşi Sözlük imiş. Herkes Türkiye'deki öncülük kısmını bilse de, dünyadaki öncü sitenin de Ekşi Sözlük olduğunu bilmez.

Ekşi Sözlük, 1999'da Sedat Kapanoğlu tarafından kurulmuştur. Fikrin kaynağı ise kurucunun okuduğu Dougles Adams'a ait "Otostopçunun Galaksi Rehberi" adlı bir kitaptır. Kitapta, bilinmeyen bir gelecekte kainattaki herkesin bilgi ekleyebildiği bir bilgi kaynağından bahsediliyor. Buradan hareketle Sedat Kapanoğlu, sevdiği bir şarkının ismi olan "Sourtimes" adında bir site kurarak, bir kısmını da hayalindeki sözlüğe tahsis eder. Sitenin isminde geçen ingilizcede manası "ekşi" olan "sour", bugünkü Ekşi Sözlük'ün de isim babası olur. Daha öncelerdeki hayali "Sedat Software Group" adlı kısaltması "SSG" olan bir yazılım grubu kurmak olan Sedat Kapanoğlu ise kendisine "SSG" nickini seçer. Ve site "Kutsal Bilgi Kaynağı" mottosuyla 1999'da yayın hayatına başlar.

Sözlüğün yapısı, işleyişi, kuralları tamamen özgün olarak şekillenmiştir. Daha önceki mizah yazılarında "bakınızlar" vermeyi seven kurucu sözlüğe "bakınız verme" imkanı eklemiştir. Kişiler başlık açmakta ve bunun altına tanım girmektedir. Girilenlerin doğru olma zorunluluğu yoktur. Sözlükte admin, moderatör adlı yöneticiler, gammaz adlı kamu denetçileri gibi sözlüğün yönetimini sağlayan hiyerarşi mevcuttur.

sözlük kavramları


Ekşi Sözlük en başlarda çok da olmayan bir ilgiyle yoluna devam eder. Giderek özellikle üniversite gençliği arasında yayılmaktadır. Hem eğlenceli hem bilgilendirici hem paylaşımcı hem de karşıt fikirlerin barınabildiği bir yer olarak izlenmektedir. Bu süreçte yazar olma talebi de artmaktadır. Gelen talep bir anda artınca Ekşi Sözlük yazar alımlarını kapatır. Bu noktada, Ekşi Sözlük'ün yazar alımlarını durdurmasını fırsat bilen, Türkiye'deki katılımcı internet sözlüğü talebinin farkına varmış üç sözlük (nedir.net, zamane sözlük ve private sözlük) 2003'te yayına geçer. Bu ve bundan sonra gelecek diğer sözlüklere "Klon Sözlük" adı verilecektir. Daha sonraki seneler birçok klon sözlüğün kuruluşuna şahit olacaktır. Bugün Ekşi Sözlük tarzında en büyük klon sözlükleri 2004'te açılan İTÜ Sözlük ve 2006'da açılan Uludağ Sözlük'tür. Başarıya ulaşan bu klon sözlüklerin birer üniversite ismiyle anılması, bu sözlüklerin üniversite öğrencileri tarafından geliştirilmesine ve yine yoğun olarak üniversiteliler arasında popüler olmasına bağlanmaktadır.

itü sözlük

Yıllara göre her yıl açılan katılımcı internet sözlüğü sayısı:
1999 - 1 sözlük 
iü sözlük
2003 - 3 sözlük 
2004 - 4 sözlük 
2005 - 4 sözlük 
2006 - 18 sözlük 
2007 - 39 sözlük 
2008 - 20 sözlük 
2009 - 3 sözlük

Ekşi Sözlük ve diğer klon sözlükler başlık ve tanımlar açısından katı ve belli kurallara sahiptirler. Yazar olanların bu kuralları bilmesi ve bunlara uygun hareket etmesi beklenir. Süregelen Ekşi Sözlük tarzı kurallara dayanan katılımcı sözlük tarzına bir tepki olarak 2009 yılının sonlarına İnci Sözlük doğmuştur. Kural, kuralsızlıktır. Türkiye Cumhuriyeti yasaları gibi bağlayıcı dış kaideler haricinde sözlüğün hiçbir kuralı yoktur. Diğer sözlüklerden, hatta toplumdan dışlanmış insanlar İnci Sözlük'te bir araya gelmiştir. Bundan sonrasında ise internet üzerinden mizahi ve anarşist kültürün temsilcileri olmuşlardır. 2011'de İnci Sözlük'ün yazar alımlarında büyük bir kısıtlamaya gitmesi İnci Sözlük tarzında kuralsız sözlüklerin sayısını artırmıştır. Bugün İnci Sözlük tarzında onlarca site bulunmaktadır.

inci sözlük ve dedeler
Kısacası, bugün Türkiye'de, dünyanın başka hiçbir yerinde olmayan bir sözlük kültürü hakimdir. Bazısı Ekşi Sözlük tarzında kuralları olan, bazısı da İnci Sözlük tarzında kuralsız sözlüklerdir. Diğer yandan hepsi, insanların birçok ihtiyacına hizmet etmektedir. Bu ihtiyaçlar; sosyal konular hakkında fikir belirtme, siyasi düşünceyi ortaya koyma, edebi yazın, bilgi, paylaşma, sosyal ilişki kurma, okuma ve okunma, takip etme ve edilme, beğenme ve beğeni alma gibi sayısız olarak çoğaltılabilir. Bugün birçok katılımcı internet sözlüğü insanların bilgilendiği, yazı yazmayı öğrendiği, düşüncelerini aktarma yolları gösteren entelektül bir ortam konumundadır. İnci Sözlük ve klonları da oradaki insanların ihtiyaçlarını karşılayan bir konumdadır. Kimse inkar edemez ki, İnci Sözlük ve klonları da bir ihtiyacın, bir tepkinin ürünüdür.

Bugün bazı sözlükler altın dönemini yaşamaktadır. Bazıları çoktan yaşamış, bazıları da yaşayacaktır. Genel olarak katılımcı internet sözlükleri bugün kendilerine sabit bir yer, sabit bir yazar ve okur kitlesi edinmişlerdir. Bir şey hakkında fikir sahibi olmak isteyenlerin ilk referans noktası haline gelmişlerdir. Çünkü insanlar, sözlükteki yazarları, yanlı şirket ve kurumların aksine, kendisine yakın, hatta kendisi gibi görmektedirler. Bu da sözlüklerde yazılanlara güveni arttırmaktadır. Aynı şekilde sözlük yazarları da, okunduklarını ve insanların önemli bir karar öncesi yazdıklarına göz atacaklarını bildikleri için çoğunluk olarak sorumluluk duygusu çerçevesinde yazılarını yazmaktadırlar.

Bugün birçok insan katılımcı internet sözlükleri sayesinde uyuşabileceği sağlam dostlar edinmiş, hatta evlenmiş, bilgilenmiş, entelektüel düzeyini yükseltmiş, yazı yazmayı ve düşüncesini nasıl aktaracağını öğrenmiş, kendisine hoş bir hobi ve lobi edinmiş, sosyal olarak gelişmiş ve daha sayamadığımız birçok fayda görmüştür. Bundan dolayı Ekşi Sözlük kurucusu Sedat Kapanoğlu teşekkürü hak etmektedir.

Katılımcı internet sözlüklerinin iyi yönde gelişmesi ve insanlığa daha yararlı hale gelmesi ümidiyle.

KAYNAKÇA

http://tr.wikipedia.org/wiki/Ek%C5%9Fi_s%C3%B6zl%C3%BCk
http://tr.wikipedia.org/wiki/Kat%C4%B1l%C4%B1mc%C4%B1_s%C3%B6zl%C3%BCk
http://tr.wikipedia.org/wiki/%C4%B0nci_s%C3%B6zl%C3%BCk
http://www.eksisozluk.com/
http://www.iusozluk.net/
http://www.itusozluk.com/
http://www.uludagsozluk.com/
http://inci.sozlukspot.com/
http://ogecan.com/newworks/Sozlukler.pdf
http://www.onedergi.com/2009/12/eksisozlukun-kurucusu-ssg-one-dergisine-konustu/
http://www.etohum.com/eksisozlukun-kurulus-hikayesini-biliyor-musunuz
http://www.etohum.com/eksisozluk-adi-nereden-cikti
http://www.iusozluk.net/t/mart+2009+alexa+interaktif+s%F6zl%FCkler+s%FDralamas%FD
http://www.iusozluk.net/t/interaktif+s%F6zl%FCkler+tarihi+s%FDralamas%FD

1 yorum:

  1. Merhabalar,

    Öncelikle faydalı içeriklerle zenginleştirdiğiniz başarılı platformunuz için sizleri tebrik ederiz.
    Sitenizde (buradan http://patofizyoloji.blogspot.com.tr/2013/04/dunden-bugune-katlmc-internet-sozlukleri.html) Sözlük ile ilgili ufak bir bilgi notu ve http://www.sadeceon.com/categories/online-pazarlama/sozluk-tanitimi sayfamıza ait bir link paylaşma konusunda sizinle iletişime geçmek istedik.

    Bu konuda bir çalışma yapmamız mümkün olur mu sizlerle?

    Teşekkürler
    Yusuf Yıldırım
    Marketing Specialist
    www.sadeceon.com
    marketing@sadeceon.com

    YanıtlaSil